TWEE STEMMEN, TWEE KOFFERORGELS EN BACH.

In deze intieme Passievoorstelling klinken twee kofferorgels – kleine, inklapbare traporgeltjes die rond 1900 werden uitgevonden door Theodor Mannborg – samen met twee zangeressen. Zij creëren een intieme klankwereld waarin Bach’s BWV 1083 centraal staat (zijn bewerking van Pergolesi’s beroemde Stabat Mater), aangevuld met delen uit Bachs Orkestsuites.

Bach en Pergolesi waren beide belangrijke componisten uit de 18e eeuw, maar met verschillende stijlen en achtergronden. Pergolesi (1710-1736) was een Italiaanse componist die bekend is om zijn opera’s en religieuze muziek, zoals zijn beroemde Stabat Mater. Bach (1685-1750) was een Duitse componist die werkte in de barokke stijl en veel van zijn werk componeerde in zijn geboorteland, hoewel hij wel beïnvloed werd door Italiaanse muziek.

Waar Pergolesi de pijn van Maria onder het kruis verklankt, kiest Bach voor een ander perspectief. Hij vervangt de Latijnse tekst door de Duitse woorden van Psalm 51 (Tilge, Höchster, meine Sünden) en transformeert Pergolesi’s ontroerende muziek tot een Lutherse meditatie over schuld, berouw en vergeving. Bij Pergolesi wordt de luisteraar uitgenodigd mee te voelen met Maria’s verdriet; Bach daarentegen roept op tot zelfreflectie en het zoeken van genade. Twee manieren van beleven – troost door meegevoel versus innerlijke inkeer – met dezelfde muzikale basis, maar een geheel eigen geestelijke uitkomst.

Door de kleine bezetting ontstaat een subtiele dialoog tussen muziek, stem en orgel. De menselijke stemmen vertellen een verhaal van lijden, hoop en heling, terwijl de kofferorgels vierhandig een transparante, zachte klankkleur weven. Zo wordt de luisteraar uitgenodigd tot een persoonlijke Passie-ervaring waarin lijden, hoop en vergeving in hun puurste vorm hoorbaar worden – intiem én universeel.

Mannborg – het kofferharmonium: cultuurhistorisch erfgoed en educatieve inzet
Het harmonium, ook wel missionarisorgel genoemd, is een compact toetsinstrument dat zijn klank produceert via kleine metalen tongen die trillen door middel van druk- of zuigwind. In tegenstelling tot het pijporgel, waarbij lucht door pijpen wordt geleid, maakte het harmonium muziek mogelijk in kleinere ruimtes zoals huiskamers, scholen en kerken die geen pijporgel konden bekostigen. De uitvinding van Alexandre Debain in 1840 vormde het begin van een instrument dat door zijn veelzijdigheid en mobiliteit al snel in uiteenlopende contexten werd gebruikt. Zo bestond er een krachtiger drukwindharmonium voor kerkelijk gebruik en een zachter, goedkoper zuigwindharmonium voor huiselijk en educatief gebruik.

Hoe werkt een kofferorgel, hoe ziet het eruit? Bekijk dit filmpje!

Rond 1900 introduceerde de Duitse firma Mannborg, opgericht door de Zweedse instrumentenbouwer Theodor Mannborg, het kofferorgel of kofferharmonium: een inklapbaar en draagbaar instrument dat gemakkelijk te vervoeren was en daarmee grote flexibiliteit bood voor muziekpraktijk en educatie. Het kofferharmonium vond toepassingen van kerkdiensten in de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog tot kermissen en theaters. Ook in de moderne muziekcultuur bleef het instrument relevant; zo werd het gebruikt door John Lennon en staat het nog vaak bij popconcerten naast synthesizers.

In Nederland hebben de Groningse broers Euwe en Sybolt de Jong het kofferharmonium een prominente plek gegeven in de concertpraktijk. Met twee exemplaren reizen zij langs kerken en zalen, waar zij de veelzijdigheid van het instrument demonstreren: van Bach-transcripties tot valse-musette. Hun projecten tonen niet alleen de muzikale rijkdom van het kofferharmonium, maar hebben ook een educatieve component, waarbij publiek en leerlingen kennis maken met historisch muziekinstrumentarium en uitvoeringspraktijk.

Repertoire: BWV 1083 ‘Tilget, Höchster’, aangevuld met delen uit de Orkestsuites van Bach.
Uitvoerenden: Johannette Zomer, sopraan, Cécile van de Sant, mezzosopraan, Euwe en Sybolt de Jong, kofferharmonium

SPEELLIJST 2026
Donderdag 19 maart – 20.30 u Grote Kerk, Enschede TICKETS
Zaterdag 21 maart – 20.30 u Walburgiskerk, Zutphen TICKETS
Zondag 22 maart – 15.00 u Lutherse Kerk, Den Haag TICKETS
Donderdag 26 maart – 20.00 u Trudokerk, Helmond TICKETS
Vrijdag 27 maart – 20.30 u Dominicanenkerk, Zwolle TICKETS
Zaterdag 28 maart – 20.15 u Orgelpark, Amsterdam TICKETS
Zondag 29 maart – 15.00 u Pieterskerk, Utrecht TICKETS
Woensdag 1 april – 20.30 u Martinikerk, Groningen TICKETS

Johannette Zomer is een vooraanstaande Nederlandse sopraan met een internationale carrière, vooral geroemd om haar vertolkingen van barok- en vroeg klassiek repertoire. Aanvankelijk werkte zij als microbiologisch analiste, maar in 1990 besloot zij zich volledig aan de muziek te wijden. Zij studeerde zang aan het Sweelinck Conservatorium in Amsterdam bij Charles van Tassel en volgde verdere artistieke coaching in Londen en New York.
Haar repertoire is zeer veelzijdig en beslaat middeleeuwse en renaissance muziek, barok, klassiek, lied en hedendaagse werken. Zij werkte samen met vele prominente dirigenten en ensembles, waaronder Philippe Herreweghe, Ton Koopman, René Jacobs, Frans Brüggen en Jos van Veldhoven. Sinds haar operadebuut in 1996 bij de Nationale Reisopera in Don Carlo zong zij diverse hoofdrollen, waaronder Pamina, Euridice, Ilia en Mélisande.
In 2013 richtte Zomer het Tulipa Consort op, gespecialiseerd in 17e- en 18e-eeuws repertoire. In 2016 volgde de Zomer Academie Zutphen, waar zij jonge zangers begeleidt via masterclasses, workshops en kleinschalige operaproducties. Recent breidde zij haar activiteiten verder uit met het Internationaal Barok Festival Zutphen en de ZomerOpera Aan de Berkelpoort, twee initiatieven die talentontwikkeling combineren met het verdiepen en presenteren van barokmuziek en opera.
Met haar warme, expressieve klank en verfijnde stijlgevoel is Johannette Zomer een veelgevraagd soliste op internationale podia en is zij te horen op een omvangrijke reeks opnames. www.johannettezomer.com

Mezzosopraan Cécile van de Sant staat bekend om haar charismatische podiumpresentie en warme, “donkere chocolade”-achtige stem. Ze studeerde Cum Laude af aan het Sweelinck Conservatorium in Amsterdam en vervolgde haar opleiding in New York, waar ze haar techniek en artistieke expressie verder ontwikkelde.
Cécile bouwde een indrukwekkende internationale carrière op met rollen in barok-, klassiek- en moderne opera bij gerenommeerde operahuizen zoals de Bayerische Staatsoper, Royal Opera House Covent Garden, L’Opéra National de Paris, De Nederlandse Opera en Scottish Opera. Haar repertoire beslaat uiteenlopende rollen en stijlen, van Monteverdi en Gluck tot Mozart, Händel en moderne opera.
Naast haar operawerk treedt zij veelvuldig op in concert- en oratoriumrepertoire, waarbij ze samenwerkte met dirigenten als Jaap van Zweden, Jordi Savall en Yannick Nézet-Séguin. Recente projecten omvatten optredens met het Radio Filharmonisch Orkest, Rotterdams Philharmonisch Orkest, Europa Galante en Theater Basel. De pers roemt haar stem als een dramatisch, nobel en zeldzaam rijk instrument, met weelderige frasering en een expressieve klank.
Cécile van de Sant is daarnaast met veel plezier al meer dan zeven jaar verbonden als zangdocent aan de Talentenkoren van Nieuw Vocaal Amsterdam, waar zij haar kennis en ervaring deelt met jonge talenten. www.cecilevandesant.nl

Euwe de Jong studeerde orgel aan het Stedelijk Conservatorium te Groningen bij Wim van Beek en behaalde zijn diploma Uitvoerend Musicus in 1982 en het einddiploma Theorie der Muziek in 1985. Hij is directeur van de Schumann Akademie, de Landelijke Hogeschool voor muziekvakonderwijs te Zwolle, en docent muziektheoretische vakken aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht. www.euwedejong.nl

Sybolt de Jong behaalde zijn diploma Docerend Musicus Orgel (1982) bij Wim van Beek en Johan Beeftink en Uitvoerend Musicus Clavecimbel (1985) bij Jacques Ogg aan het Stedelijk Conservatorium Groningen. Hij werkte van 1992 tot 2011 als docent orgel, clavecimbel en ensemblespel aan het ICO Centrum voor Kunst en Cultuur in Assen en is actief als componist, docent en arrangeur. Sinds 2022 draagt hij de titel Lord of Glencoe.    www.syboltdejong.nl